Richard Serra: Sea Level (1996)

Sea Level, Richard Serra (1969). Foto: Jordi Huisman
Sea Level, Richard Serra (1969). Foto: Jordi Huisman

Ambassadeur Lisette Pelsers
Meer lezen en zien
Op 19 juni 2016 hield Maria Pask een interventie bij het werk Sea Level van Richard Serra in het kader van het programma Land Art Live. Lees hier meer over Dilatation

Als een waterpas ligt Sea Level van de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra midden in het landschapspark De Wetering. De twee betonnen muren lopen dwars door het park dat landschapsarchitect Pieter van der Molen in 1986 ontwierp met kunstenaar Bas Maters. De muren, elk tweehonderd meter lang, staan diagonaal in elkaars verlengde aan weerszijden van een kanaal. Aan de uiteinden vloeien de muren nauwelijks merkbaar over in het landschap, terwijl ze in het midden, op het diepste punt van het park, enkele meters hoog zijn.

Sea Level geeft fysieke betekenis aan het begrip zeeniveau: zonder de dijken zou het waterniveau tot aan de bovenste rand van de muren staan. Lopend langs de muur wekt het kunstwerk het gevoel op dat je ‘kopje onder gaat’ – waarna je even verderop weer langzaam boven komt drijven.

Bereikbaarheid:

Ambassadeur Lisette Pelsers

Lisette Pelsers. Foto: Sjoerd van Leeuwen
Lisette Pelsers. Foto: Sjoerd van Leeuwen

Lisette Pelsers is directeur van het Kröller-Müller Museum. Zij beheert in de beeldentuin van dit museum de beleving van twee werken van Richard Serra.

“Het is al lang geleden dat ik Sea Level voor het laatst heb gezien. Ik heb het altijd een heel mooi werk gevonden. Wat ik er goed aan vind is dat het heel erg Nederlands is: dat het gaat over het land en de zeespiegel en de strijd tegen het water. Een van de muren geeft de hoogte van de dijk aan, de ander van de zeespiegel. Ik heb altijd begrepen dat dat essentieel is: dat je altijd op een van die hoge muren zou moeten kunnen schuilen als het mis gaat. Het is ook een van de weinige werken uit beton die ik van Serra ken. Daardoor geeft Sea Level nog meer een dijkperspectief. Het is eigenlijk logisch voor Serra om daar zo’n rechte, harde ingreep te doen in het landschap. Dat rechtlijnige past daar goed.

Ik vind überhaupt al die projecten in Flevoland prachtig. Ik weet nog dat toen ik ging studeren, de Land Art werken net nieuw waren. Dat zoiets in Nederland gebeurde vond ik echt spectaculair. En daar moest je natuurlijk ook meteen heen. Ik herinner me nog de leegte toen ik Sea Level bezocht. De beleving was toen nog echt heel open. Ik heb een soort integraal beeld van leegte, zompigheid, lucht en water. Maar misschien komt dat ook omdat ik niet zo’n poldermens ben. Ik geef toch echt de voorkeur aan dit heuvellandschap rondom het Kröller-Müller Museum.

Als je Nederland opvat als een polderland, dan is het hier in wezen ‘minder Nederlands.’ De werken van Serra die hier in de beeldentuin staan zijn daardoor ook echt ander werk. Spin Out, for Robert Smithson en One gaan meer op in het landschap. Spin Out, for Robert Smithson bestaat in feite uit een natuurlijke komvormige vallei en drie stalen platen die in de helling zijn geschoven. Doordat de platen net niet concentrisch ten opzichte van elkaar staan zit er geen middelpunt in het werk. Dat geeft het werk iets ongemakkelijks. Om dat effect te kunnen beleven heeft het werk een soort openheid nodig. Als de plek bijvoorbeeld te begroeid raakt, schonen we hem op.

Serra’s werk is hier natuurlijk relatief beschermd tegen krassen en spuitbussen. Maar Sea Level staat in de openbare ruimte. Het is in wezen een vogelvrij werk. Ik hoor dan ook dat het regelmatig wordt ondergespoten. Natuurlijk is dat heel moeilijk te voorkomen, maar het is voor het werk wel een ramp. Hier in de beeldentuin is het toch wel een heel ander verhaal. Gelukkig kun je er hier voor zorgen dat het werk zo blijft zoals het is bedoeld en dan vooral in de beleving ervan. Bij Sea Level is dat eigenlijk verloren gegaan. Het zou mooi zijn als daar weer aandacht voor was.”

Meer lezen en zien

Sea Level (1996), Richard Serra. Foto: Jordi Huisman
Sea Level (1996), Richard Serra. Foto: Jordi Huisman

Als een waterpas ligt Sea Level van de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra (San Francisco, 1939) midden in het glooiende landschapspark De Wetering in Zeewolde. De twee donkergrijs gepigmenteerde betonnen muren lopen dwars door het park dat landschapsarchitect Pieter van der Molen in 1986 ontwierp met kunstenaar Bas Maters. (1) De muren, elk tweehonderd meter lang, staan diagonaal in elkaars verlengde aan weerszijden van een kanaal. Aan de uiteinden vloeien de muren nauwelijks merkbaar over in het landschap, terwijl ze in het midden, op het diepste punt van het park, enkele meters hoog zijn.

Sea Level is met twee muren van tweehonderd meter met het gras en water dat daar tussen ligt het grootste werk van Serra in Europa. Lopend langs de muur wekt het kunstwerk het gevoel op 'kopje onder te gaan' om even verderop weer langzaam boven te drijven. (2) Bij zijn bezoek aan Zeewolde fascineerde het Serra dat het dorp lager ligt dan de omliggende randmeren Wolderwijd en Nuldernauw. Sea Level geeft fysieke betekenis aan het begrip zeeniveau: zonder de dijken stond het waterpeil tot aan de bovenste rand van het kunstwerk. Sea Level herinnert daarmee aan de creatie van Zeewolde op de bodem van de voormalige Zuiderzee. Afhankelijk van de weersomstandigheden ondergaan de massieve muren een gedaantewisseling. Op een zonnige dag weerspiegelt de blauwe wolkenlucht in de zilverglanzende muur, terwijl op donkere dagen de muur diepgrijs kleurt en er ondoordringbaar uitziet.

Dat Richard Serra graag met staal werkt, vindt zijn oorsprong in het bijbaantje dat hij tijdens zijn studententijd in een staalfabriek had. Serra werd wereldberoemd met zijn kolossale abstracte sculpturen van het roestbruine Cortenstaal, die meestal onder Minimal Art en Land Art geschaard worden. Zijn werk verhoudt zich vaak tot de ruimte waar het voor gemaakt is: een museumzaal, de stad of de natuur. (2) Voor het Guggenheim in Bilbao maakte Serra het gigantische kunstwerk The Matter of Time (2005) bestaande uit acht reusachtige Cortenstalen ellipsen en ronde vormen. De omvang van het werk vraagt om interactie met zijn toeschouwers. Dwalend tussen de sculpturen leidt de ellips plotseling tot een dood spoor of openbaart zich na de volgende bocht de omgeving weer. Dit is ook het geval bij werken als Blind Spot (2002-2003) en Open Ended (2007-2008). Zijn scuplturen zijn over de hele wereld te vinden: van Canberra tot Bilbao en van Zeewolde tot New York.

Locatie: De Verbeelding 25, Zeewolde (overzicht vanaf de brug op de Kastanjelaan)
Materiaal: gepigmenteerd beton
Afmetingen: 2 muren met elk een lengte van 200 meter (en 200 meter tussenruimte)
Eigendom en onderhoud: Gemeente Zeewolde. Onderhoud wordt uitgevoerd door De Kunstwacht.

Richard Serra, Spin Out, For Robert Smithson bij het Museum Kröller Müller
Een interview met Richard Serra in The Guardian
Aflevering van Beeldspraak (Omroep Flevoland) over Sea Level

Richard Serra praat over zijn werk in 2001 (Engels):

Noten:
(1) In Almere Buiten, in de Paarlemoervijver, ligt Het Bootje (1994) van Bas Maters
(2) Amy Dempsey, (2006), Destination Art, p. 117.
(3) Jeffrey Kastner & Brian Wallis, (1998), Land and Envrionmental Art, p. 293